करोनाकाळातही कामाची ठिकाणे धोक्याचीच

मुंबई : बहुतांश कामाची ठिकाणे बंद आहेत, शाळा-कॉलेजे ऑनलाइन सुरू आहेत, कार्यालयांची कामेही 'वर्क फ्रॉम होम' पद्धतीने सुरू आहेत... कामावर आहेत ते आपत्कालीन सेवांमधील कर्मचारी. मात्र, ऐन महामारीच्या काळातही कामाच्या ठिकाणी महिलांवरील मात्र थांबलेली नाही! आस्थापनांमधील पॉश (प्रीव्हेन्शन ऑफ सेक्शुअल हरॅसमेंट) समित्या सध्या अशा प्रकरणांचा निपटारा करण्यात गुंतलेल्या आहेत, हे पॉश समित्यांवर काम करणाऱ्या तज्ज्ञांशी बोलताना समोर आले. एक तक्रार सरकारी आस्थापनेतील अभियंता महिलेने नोंदवली होती. रात्री-अपरात्री दुरुस्तीकामासाठी जावे लागणे हा तिच्या कामाचा भाग. एका रात्री तिला कामासाठी बाहेर पडावे लागले. ड्रायव्हरसह गाडी होती. सोबत एक पुरुष सहकारीही होता. महिला सहकारी सोबत असताना तो शॉर्ट पँट घालून आला होता. गाडीत या महिलेशी लगट करण्याचा प्रयत्न त्याने केला. तिने त्याची तक्रार पॉश समितीकडे केली. ड्रायव्हर आपल्याविरोधात साक्ष देईल, याची खात्री वाटल्याने या सहकाऱ्याने आरोप तत्काळ मान्य केले आणि माफीही मागितली. दुसऱ्या प्रकरणात एक बँक अधिकारी अन्य शहरातून मुंबईत बदलून आला होता. ऑफिसात जाताना सुरक्षा कर्मचारी ओळखपत्र तपासूनच आत सोडत. ही सुरक्षा कर्मचारी महिला होती. या अधिकाऱ्याने ओळखपत्र दाखवले आणि मास्क काढून म्हणाला, 'चेहरा बघून ठेव. माझ्यासोबत तुला जेवायला यायचे आहे.' धक्का बसलेल्या या महिलेने हे वरिष्ठांना सांगितले. त्यांनी महिलेसह संबंधित बँकेत जाऊन तक्रार केली. ती पॉश समितीकडे पाठवण्यात आली. सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यात हे रेकॉर्डिंग मिळाले. चौकशीत अधिकाऱ्याने बोलल्याची कबुली दिली, मात्र असे काही संभाषण झाल्याचे नाकारले, पण अखेर त्याने बँकेकडे माफीनामा दिला. वर्षभर अशा अनेक घटना सतत समोर येत आहेत. बहुतांश कर्मचारी घरून काम करत असताना कामाच्या वेळा निश्चित राहिलेल्या नाहीत. रात्री उशिरा ड्युटी लावणे, अपरात्री कामाच्या बहाण्याने फोन करणे, वाटेल तेव्हा मीटिंग घेणे, ऑनलाइन मीटिंगमध्ये कमी कपड्यांत बसणे असे प्रकार सर्रास सुरू आहेत. मात्र, करोनाकाळात याची नेमकी तक्रार कशी करायची, असा पेच अनेक महिला कर्मचाऱ्यांना सतावत असल्याचे सरकारी, खासगी आस्थापनांच्या पॉश समित्यांवर काम करणाऱ्या अॅड. मनीषा तुळपुळे म्हणाल्या. कोल्हापूरच्या राजश्री साकळे या अनेक रुग्णालये, कॉलेजे, तंत्रनिकेतने यांच्या पॉश समितीवर काम करतात. सध्या वैद्यकीय क्षेत्रातील कर्मचारी महामारीशी लढताना रात्रंदिवस काम करत आहेत. त्या क्षेत्रामधूनही लैंगिक हिंसेच्या तक्रारी पॉश समितीसमोर येत असल्याचे त्या म्हणाल्या. कोल्हापुरात नर्सिंग स्टाफबाबत घडलेल्या दोन घटना वृत्तमाध्यमांत पोहोचल्या. त्यात एका सफाई कामगाराने नर्सची छेड काढल्याची घटना होती. दोन्ही घटनांबाबत पुढे काहीही कार्यवाही झाली नाही. सध्या एका रुग्णालयातील नर्सने एका डॉक्टरविरोधात अत्यंत आक्षेपार्ह भाषा वापरल्याबाबत तक्रार नोंदवली आहे. या डॉक्टरांनी यापूर्वीही अनेकदा अत्यंत गलिच्छ भाषा वापरल्याच्या सहकाऱ्यांच्या तक्रारी असल्याचेही समोर आले आहे. त्यावर समितीसमोर कार्यवाही सुरू असल्याचे त्या म्हणाल्या. सध्या पॉश समितीची प्रत्यक्ष बैठक घेता येत नसल्याने ऑनलाइन बैठका घेऊन काम सुरू आहे. मात्र, त्यातही तांत्रिक अडचणी काढून कार्यवाही टाळण्याचे प्रयत्न होतात, असे साकळे म्हणाल्या. पुरुषी मानसिकतेचा विषाणू ऐन महामारीच्या काळात प्रवासाच्या सुविधा नसताना, घरात मदतनीस नसताना कुटुंबाची, घरकामांची जबाबदारी सांभाळून आपत्कालीन सेवेत हजर होतात. संसर्गाची भीती असूनही जीव धोक्यात घालून काम करणाऱ्या या कर्मचाऱ्यांना पुरुषी मानसिकतेच्या घातक विषाणूपासूनचे संरक्षण मात्र कायद्याचा बडगा असूनही मिळत नसल्याचे चित्र आहे.