'आयएनएस राजपूत' नौदलातून निवृत्त

म. टा. प्रतिनिधी, मुंबई मुंबईत आठ वर्षे सेवा दिलेली '' ही युद्धनौका शनिवारी ४० वर्षांच्या सेवेनंतर नौदलातून निवृत्त झाली. नौदलाच्या ताफ्यात आल्यानंतर या नौकेने सुरुवातीच्या काळात महत्त्वाच्या मोहिमांमध्ये सहभाग घेतला होता. भारतीय नौदलाच्या ताफ्यातील आघाडीची 'विनाशिका' अशी 'आयएनएस राजपूत'ची ओळख होती. १९८०च्या दशकातील ही सर्वांत मजबूत अशी युद्धनौका होती. या श्रेणीतील युद्धनौकांचा त्या वेळी अरबी समुद्रात जबरदस्त दरारा होता. सध्याच्या विनाशिका 'राजपूत' श्रेणीतील विनाशिकांपेक्षा फार अत्याधुनिक असल्या, तरी सक्षमतेचा विचार केल्यास 'आयएनएसज राजपूत' ही खूप अधिक मजबूत युद्धनौका मानली जाते. 'ब्रह्मोस' क्षेपणास्त्राने सज्ज झालेली ही पहिली विनाशिका होती. नौदलाच्या ताफ्यात ही युद्धनौका १९८०मध्ये आली. रशियन (यूएसएसआर) बनावटीची ही युद्धनौका होती. तेथून ती सर्वांत आधी मुंबईत आणली गेली. पश्चिम कमांड मुख्यालयांतर्गत मुंबईच १९८७पर्यंत तिचा मुख्य तळ होता. त्याचदरम्यान श्रीलंकन लिट्टे बंडखोरांविरुद्धची मोहिम, मालदिवमधील संभाव्य बंडखोरीविरुद्ध भारतीय कमांडोजनी केलेली कारवाई, या दोन्ही मोहिमांवेळी अरबी समुद्र, श्रीलंकेची किनारपट्टी, मालदीव बेटांभोवतीची गस्त घालण्यात या युद्धनौकेने महत्त्वाची भूमिका बजावली. या सर्व मोहिमांसाठी 'आयएनएस राजपूत' ही कुलाब्यातूनच रवाना झाली होती. कमांडर गुलाब मोहनलाल हिरानंदानी या विनाशिकेचे पहिले कॅप्टन होते. पुढे ते व्हाइस अॅडमिरल म्हणून निवृत्त झाले. अरबी समुद्रातील महत्त्वाच्या मोहिमांनंतर ही युद्धनौका विशाखापट्टणमला हलविण्यात आली. 'आयएनएस राजपूत'नंतर या श्रेणीतील आणखी तीन युद्धनौका आल्या. त्या सर्व विशाखापट्टणम येथेच तैनात करण्यात आल्या. तिथूनच 'आयएनएस राजपूत' निवृत्त झाली. पण, मुंबईहूनच महत्त्वाच्या मोहिमांमधील या युद्धनौकेचा सहभाग महत्त्वाचा असल्याचे सांगितले जाते.